Günlük hayatta kullanılan, kolonya, ,sampuan, krem, parfüm, ispirto ve bunun gibi maddelerde
belli oranlarda alkol bulunmaktadır. Bunlar namaza mani midir? Abdesti bozarlar
mı?
Kolonyanın ve bu gibi maddelerin pis olup olmaması, içkinin (hamr) pis olup
olmamasıyla ilgili bir mes'eledir. Bilindiği gibi dinimizde içki (hamr), aklı koruma gayesiyle
haram
kılınmış ve büyük günahlardan sayılmıştır. Içkiden bahseden ayetlerin
sonuncusunda şöyle
buyurulur: "Ey iman edenler! Içki, kumar, putlar, kısmet çekilen zarlar
hep şeytan işi pis
şeylerdir. Içki ile kumarda, şeytan sırf aranıza düşmanlık ve kin
sokmayı ve sizi Allah (cc)'ı
anmaktan ve namaz kılmaktan alıkoymayı ister. Artık
vazgeçiyorsunuz değil mi?" (Mâide(5)
90-91). Görüldüğü gibi burada içki (hamr) "pis" diye
nitelendirilmiştir. Konumuzla ilgili birinci
önemli nokta budur. Içkinin "pis" olduğunu kabul
edersek, neyin içki (hamr) olduğu mes'elesi
karşımıza çıkar. Ikinci önemli nokta da
budur. Bunların izahına geçmeden şu hususu da
hatırlatmakta yarar vardır: İslam'ın
yasakladığı içki, en geniş anlamıyla "hamr", yani sarhoş
eden alkoldür, yoksa her
çeşidiyle "alkol" değildir. Binanaleyh, sarhoş etmeyen alkol türleri
varsa ki, bildiğimiz doğru
ise metil-alkol böyledir, onlar haram içki sınıfına girmezler, yani "hamr"
değillerdir. Ayrıca
bir şeyin pis olması ile içilememesi ayrı ayrı şeylerdir. Onun için içilemeyen her
şey pis
demek değildir. Bu yüzden eski ve yeni bazı alimler içkinin (hamr) içilmesi haram olmakla
beraber kendisi pis değildir, üste-başa bulaşması namaza mani olmaz, kanaatindedirler.
Meselâ,
eskilerden Rabî'a, Leys b. Sa'd, Imam Şafiî'nin arkadaşı el-Müzenî,
sonrakilerden de bazı
Bagdat ve Kayravan alimleri (Kurtubi, VI/288), daha sonra da
San'ânî, Sevkânî
(Es-Şeylü'l-Cerrâr, I/35-36) ve Sıddık Hasan Han (Karaman, Meseler,
I/312) bunlardandır. Çok
azınlıkta kalan bu alimler delil olarak şunu söylerler: Ayet'te
içkiye "pis" (rics) denmesi onun
maddî pislik olduğunu değil, manevî pislik olduğunu
anlatır. Keza haram kılındığı zaman
Medine sokaklarına dökülmesi de temiz olduğunu
gösterir (Kurtubî, agk.). Çünkü pis olsaydı
sokakların onunla pisletilmesine müsaade
edilmezdi. Bu alimlerin çok azınlıkta olmaları bir yana,
görüldüğü gibi, tutundukları deliller
de güçlü değildir. Bu yüzden, "Müctehid imamlar, içkinin
(hamr) haram ve pis olduğunda
icma (görüş birliği) halindedirler"(Ebu Abdillah, Rahmetü'1-üme,
373) denmiştir. Çünkü:1.
Içkinin (hamr) pis oluşu "rics" kelimesiyle ifade edilmiştir. Arapçada
"rics", pis koku, dışkı
ve kazurat yanında hem maddî hem manevî pislik için, "ricz" ceza için,
"riks"de maddî
pislik için kullanılır. Kastedilen sadece manevî pislik olsaydı "rics" kelimesi
seçilmezdi.(Kurtubî, VI/287-288)2. Rasûlüllah (sav)'a müşriklerin kaplarından yemek yeme
sorulduğunda, yıkayın sonra yiyin, buyurmuşlardır. Onlar bizden ayrı olarak içki ve domuz
eti
kullandıklarına göre, kaplarının yıkanması bunlardan dolayı istenmektedir, demek ki,
bunlar
pistir.(agk.)3. Ayet'te içkiden (hamr) mutlak olarak "kaçınılması" istenmiş, sadece.
"içmeyin",
denmemiştir. Kaçınmak hem içmemek, hem de ona bulaşmamakla
olur.(Kurtubi,
VI6289)
"Hamrın" pis olduğunu cumhura (fıkıhçıların kahir
ekseriyetine) göre böylece
tesbit ettikten sonra neye "hamr" dendiğini de öğrenirsek,
baştaki mes'elemizin cevâbı ortaya
çıkmış olur.
Imam Ebu Hanîfe ile bazı Kûfe
alimlerine göre "hamr" sadece üzümden
yapılan ve pişirilmeden, bekletilip keskinleşerek
köpük atan sarhoş edicinin adıdır. Diğerlerine
"nabîz" denir. Hemen hemen diğer bütün
fıkıhçılar ise her sarhoş edicinin "hamr" olduğu
görüşündedirler. Çünkü:
1. Her
sarhoş edicinin "hamr" ve haram olduğunu söyleyen
değişik hadisler ve rivayetler
vardır.(Örnek olarak bk. Müslim, esribe 73; Ebu Davûd, Esribe 5;
Tirmizî, Esribe
1)
2. Enes Hadisinde: "Içki haram kılındığında üzümden çok az içki
(hamr)
yapılıyordu. Içkilerimiz (hamrlarımız) genellikle yaş ve kuru hurmadandı"(Müslim, Esribe
7,8) denir ki, burada hurmadan yapılana da "hamr" adı verilmektedir.
3. Ibn Ömer
Hadisinde: "Içki (hamr) yasağı indiginde o, beş şeyden yapılıyordu: Üzüm, hurma,
buğday, arpa
ve Mısır. Hamr aklı örten (mahmurlatan) şeydir."(Buhâri, Tefsir (5) 10, Esribe
2; Müslim, Tefsir
33, 34; Ebu Dâvud, Esribe 1; Nesdi, Esribe 20, 24, 46) denir ki, bu
konuda bu çok daha
açıktır.
4. Bir önceki hadiste de geçtiği gibi, kelime manası
itibariyle "hamr", örtmek,
kapatmak demek olduğundan, sözlük anlamı itibariyle aklı örten,
yani sarhoş eden her şeye
"hamr" denmelidir. Fahruddin Râzî bunu bu anlamda en güçlü
delil sayar ve, "bunu bir çok
hadisin desteklediğini de düşünün" der.(Fahruddin Râzî,
VI/43)
5. Içki ile beraber
kumarı da yasaklayan ayette, bu yasağa illet olarak (ya
da hikmet olarak), şeytanın bunlarla
insanlar arasına düşmanlık ve kin sokması
gösterilmiştir. Bu da her sarhoş edicide bulunduğuna
göre, hiç bir konuda birbirlerinden
farkları olmamalıdır.
6. Yine aynı ayetle kumar
yasaklanmış ve alimler buradan
hareketle her türlü kumarın haram olduğunda icma
etmişlerdir.(Kurtubî, NI/52)
Binaenaleyh, içki hakkında da aynı şey düşünülmelidir. Zaten
"çoğu sarhoş eden şeyin
azı da haramdır"(Ebu Davûd, Esribe 5; Tirmizi, Esribe 3; Nesai, Esribe
25. Ibni Mace,
Esribe,10) hadisi vardır. Üç mezhebin görüşü bu olmakla beraber, Hanefi
mezhebinde de
fetva verilen görüş budur.(Elmalılı, N/763)Bunlar ve benzeri birçok hadisle
sarhoş eden
her şeye "hamr" dendiğini, hamrın ise cumhura göre pis olduğunu öğrenmiş
olunca,
sarhoş etme özelliği olan kolonya, ispirto vb. alkollerin cumhura göre pis ve haram
olduğu
ortaya çıkar. Ancak Hanefîler ve özellikle de Imâm Azam ve Ebu Yusuf (bu konularda
Imam Muhammed genellikle diğer mezheplerde olduğu gibi düşünür) mes'eleyi adeta bir
kimyager edasi ile tahlil ve tasnîfe tabi tutmuşlar ve meşrubat cinsini özelliklerine göre yedi
ayrı
gruba ayırmışlardır. Onların da bu konudaki delil ve izahları hafife alınacak ve
yabana atılacak
gibi değildir. Imâm Serahsî'nin E1-Mebsût'una (XXIV/2 vd) ve Imam
Kâsânî nin Bedâyi'ine
(V/112 vd) bakanlar bunu açıkça görebilirler. Onların tasnifine
göre:
l. Şarap (hamr) çiğ
yaş üzüm suyunun, kabarıp keskinleşerek köpük atmış
halidir. (Ebu Yusuf ve Muhammed'e
göre hamr olabilmesi için köpük atması şart değildir).
Bu, bütün imamlara göre kaba (mugallaza)
pisliktir. Bir dirhem miktarından fazla miktar
namaza manidir.(Kasânî, VI/113)
2. Yaş ve
kuru hurmadan ve kuru üzümden
yapılan içkiler (şeker, fadîh, nakî). Bunlar da aynen şarap
gibi kaba pisliktirler. Pis
olmadıklarına dair bir rivayet de vardır. Ebu Yusuf a göre ise (hafif pislik
olup) sadece
fazla miktarı namaza manidir. (Kasâni, VI/I15)
3. Yedi grup içkinin geriye
kalanları
ise-sarhoş edenlerini içmek haram olsa dahi-pis olmayıp, namaza mani
değildirler.
Bütün bu söylediklerimizden çıkaracağımız sonuç şu olabilir Üzüm ve
hurmadan yapılan alkollü (sarhoş edici) içkiler ittifakla haramdır ve pistir.Hanefî
Mezhebinin
dışında kalan mezheplere göre çoğu sarhoş eden her içkinin azı da
haramdır ve pistir.Hanefi
Mezhebinde, özellikle Ebu Hanîfe ve Ebu Yusufa göre üzüm ve
hurma dışındaki şeylerden
yapılan içkiler, sarhoş edenlerini içmek haram olsa bile, pis
değildirler.Şimdi tekrar sizin
sorunuzu ele alırsak: Kolonya, ispirto, şampuan, esans,
mürekkep, parfüm, krem vb. sıvılar
üzüm ve hurma dışında bir şeyden yapılıyorlarsa ki,
şu anda hepsinin öyle olduğunu
sanıyorum-veya bu iki şeyden yapılsa dahi sarhoş edici
alkol ihtiva etmiyorlarsa bu iki imama
göre pis değildirler, namaza mani olmazlar. Alkol ihtiva
etmeleri halinde diğer bütün imamlara
göre pistirler. Bu durumda müslümanların önünde iki
yol vardır:
1. Ya bunlardan dahi
kaçınmayı başarabilen birisi ise takvaya ve
ihtiyatli olana sarılıp cumhurun (müctehitler
çoğunluğunun) yoluna girmek, "Şüpheli olanı
bırak, olmayana git".(Buhari, Buyû' 3; Timizî,
kiyâme 60; Müsned, NI/153) "Helâl da,
haram da bellidir... Arada şüpheli şeyler vardır.
Onlardan sakınan dinini ve ırzını
korur".(Buharî, Ima 39, Buyû' 2; Müslim, Müâkât 107,108;
Ebu Dâvûd, Buyû' 3; Tirmizi,
Buyû' 1; Neshâi, Buyû' 2 Müslim, Müsâkât 107,108; Ebu Davûd,
Buyû'3; Tirmizî, Buyû'1;
Nesâi, Buyû' gi, Kudât 11; InMce, Fiten,14) hadislerini ölçü
edinmek.
2. Veya;
bana Imam Azam ve Ebu Yusuf'un bu görüşte olması yeter. "Dinde
kolaylık
vardır"(Buharî, Iman 29; Nesai, Iman 28; Müsned, V/69) buyurulmuştur. "Umumî
belvâ"
(kaçınılmaz derecede yaygın) hal almış şeylerde, cevaz kapısı varsa caiz demek daha
evlâdır." "Zamanımız şüpheli şeylerden kaçabilme zamanı değildir."(Ibn Nüeym,
el-Esbah,
N/108 (Hamevi ile birlikte)) diyerek bu tür sıvılardan kaçınmamak. Her ikisine
de bir şey
denilemez. Görüldüğü gibi mes'ele biraz daha fertlerin Islâmî titizlikteki
dereceleriyle alakalıdır.
Ancak şunu da belirtmek gerekir: Bu tür sıvıların kolonya ve
ispirto (etil-alkol) dışındakilerinde
alkolün diğer maddelerle yeni terkipler Nitekim Merhûm
Elmalının şu sözleri bunu doğrular:
"Üzüm şarabı ve bundan mamul olan müşkirat aynen
necistir. Öbürlerinin ise necis olması
şüphelidir. Meselâ üzerine şarap ve şampanya ve
arak (raki), konyak dökülmüş olanlar her
halde yıkamadıkça namaz kılamazlar. Lakin
üzüm şarabından mamül olmayan, ispirto, bira
vesair müşkirat içilemezse de elbiseye veya
bedene sürülmesi de namaza mani olur diye iddia
edilemez." (Tefsir N/762-763); Allâme M.
Zahidü'1-Kevserî de, Hayrettin Karaman Bey'in
kendi arşivindeki bir mektup suretinden
aktardığına göre "Uzun sözün kısası; ispirto Ebu
Hanife'ye göre necis (pis) değildir.
Imam Azam'ın kavli, çoğunca böyle cankurtaranlık yapar.
Kokuya konması ve elbiseye
dokunması zarar vermez" der. (I.I. Günün Meseleleri I/314)
Abdulfettâh Ebu Gudde Hoca
da bunu destekler mahiyette şunları aktarır: "Dürr-ü'1-Muhtâr'da
Allâme Hisni'nin şu sözü
nakledilir: Hamrin (şarabın; dışındaki sarhoş edicilerde üç rivayet
vardır:1. Kaba
pisliktirler. 2. Hafif pisliktirler. 3. Temizdirler. Hafif pislik olduğunu söyleyen
rivayete göre,
sürüldükleri elbisenin veya bedenin dörtte birinden az olmaları halinde bu
bağışlanır.
Değerli Alim Ahmed ez-Zerkâ temiz olduklarını esas alır ve öyle fetva verirdi.
Üstadımiz
Allame Kevseri de şarap dışındaki sarhoş edicilerin (ispirto gibi) kullanılmalarının caiz,
içilmelerinin haram olduğunu söyler ve Imam Ebu Hanife'nin mezhebinin bu olduğunu
zikrederdi. Bu iki değerli alimin fetvalarında insanlar için kolaylık ve müsamaha olduğu
açıktır.
Çünkü bu tür maddeler bu gün hayatın bir çok sahasına girmişlerdir. Ama,
şüphesiz
kaçınabilenlerin bunlardan uzak durması da güzel bir şeydir. Çünkü temiz olup
olmadıkları
konusunda alimlerin ihtilafı vardır." (Fethu-bâbi'1-inâye I/258 dipnotu).
oluşturup (istihale,
kimyasal tepkime) sarhoş edicilik özelliğini kaybetmesi kuvvetle
muhtemeldir. Başta da
söylediğimiz gibi, bileşiminde alkol olduğu yazılan ya da söylenen
her şey haram ve pis demek
değildir. Bu tür maddelerin tahlili konusunda müslüman
kimyacılara ihtiyacımız vardır.
 |
Namaz ve Fıkıh 
Bu içeriğe ait yorumları masaüstüne alabilirsiniz
