Kullanılması çok
yararlı olan ve Hz. Muhammed (s.a.s.)'in önemle tavsiye ettiği, diş fırçası vazifesini gören,
hoş
kokulu ve erâk adı verilen meyvesiz bir ağacın dallarından kesilip kullanılan parça.
Diş
temizliğinde kullanılan ince ağaç dalı. Misvâk'ın çoğulu "mesâvîk"dır. Sivâk,
misvakla eş
anlamlı olup hadis-i şeriflerde daha çok bu kelime kullanılmıştır. Çoğulu
"esvike"
dir.
İslâm dini temizliğe büyük bir önem vermiş ve temizliği imanın
belirtilerinden saymıştır.
Bedenin, namaz kılınacak yerin, iş veya ikamet yerinin, çevrenin,
hatta insanların dinlenmek
için oturdukları ağaç gölgesi ve benzeri pikrıik yerlerinin temiz
tutulmasıyla ilgili emir ve
tavsiyeleri sünnette bulmak mümkündür. Beden temizliği ile ilgili
olmak üzere de, fıtrattan gelen
ve geçmiş peygamberlerin de uyguladığı bazı temizlik
noktalarına dikkat çekilmiştir. Tırnakların
kesilmesi, koltuk altı ve kasık kıllarının
temizlenmesi, bıyıkların uzun kısımlarının kesilmesi,
sünnet olmak ve özellikle dişlerin
temiz tutulması bunlar arasında sayılabilir (Fırtrat temizlikleri için
bk. Müslim, Tahâre, 56;
Ebû Dâvud, Tahâre, 29; Tirmizi, Edeb,14; Nesai, Zînet, 1; İbn Mâce,
Tahâre, 8; Ahmed
b. Hanbel, IV, 264, VI, 138).
Geçmiş peygamberlerin dört sünneti
arasında da diş
temizliğine yer verilir. "Dört şey geçmiş peygamberlerin sünnetlerindendir. Haya
duygusu,
kokulanmak, diş temizliği ve nikâh" (Tirmizî, Nikâh,1; Ahmed b. Hanbel, V,
421).
Dişlerin temizlenmesi için kullanılan sivâk veya misvağın İslâm'da taabbüdi
bir
yönü de vardır. Hanefîlere göre, misvakla dişleri temizlemede abdestin, Şâfiîlere göre
ise
namazın sünnetlerindendir. Böylece hergün düzenli bir şekilde her abdest alındığında
veya her
namaz vaktinde, namazdan önce dişlerin de temizlenmesi
amaçlanmıştır.
Hz. Âişe'den
nakledildiğine göre, Rasûlullah (s.a.s) şöyle
buyurmuştur: "Misvak kullanarak kılınan namazın,
misvaksız namaza üstünlüğü yetmiş
kattır" (Ahmet b. Hanbel, Müsned, VI, 272). Hadis çok
açık olmadığı için Hanefiler
sevabın abdest alırken Şâfiîler ise, namazdan önce misvak
kullanmakla meydana
geleceğini söylemişlerdir.
Başka bir hadiste, namazla birlikte diş
temizliğine şöyle
dikkat çekilir: "Eğer ümmetime ağır gelmeyecek olsaydı, onlara her namazda
misvak
kullanmalarını emrederdim" (Buhârî, Cum'a, 8, Temennî, 9, Savm, 27; Müslim, Tahâre,
42; Ebû Dâvud, Tahâre, 25; Tirmizî Tahâre, 18; Nesai, Tahâre, 6, Mevâkit, 20; İbn
Mâce,
Tahâre, 7; Ahmed b. Hanbel, I, 80, 120, II, 245, 250, 259, 287, 399, 400, 429, 433,
460, 509,
517, 531, IV,114, 116, V, 193, 410, VI, 325, 329). Diğer yandan, Hz.
Peygamber'in abdest
alırken misvak kullandığına dair de çeşitli hadisler nakledilmiştir. Bir
geceyi, Rasûlullah (s.a.s)'in
yanında geçiren İbn Abbas (r.a) şöyle demiştir: "Allah'ın
Nebisi (s.a.s) gecenin sonuna doğru
kalktı. Dışarı çıktı, gökyüzüne baktı, sonra Âlu
İmrân Sûresi'nin şu iki âyetini okudu: "Göklerin
ve yerin yaratılmasında, gece ile
gündüzün değişmesinde akıl sahipleri için şüphesiz deliller
vardır. Onlar, ayakta iken,
otururken, yanları üzere yatarken, Allah'ı zikrederler. Göklerin ve
yerin yaratılışını
düşünürler ve Şöyle derler: Rabbimiz! sen bunu boş yere yaratmadın. Seni
tesbih ve
tenzih ederiz. Bizi cehennem ateşinden koru" (Âlu İmrân, 3/190-191). Sonra eve
döndü.
Dişlerini misvakladı ve abdest aldı. Ayağa kalkarak namaz kıldı, sonra yanüstü yattı.
Sonra yeniden kalkarak dışarı çıktı, gökyüzüne bakarak, aynı âyetleri tekrar okudu,
sonra
dönerek yine dişlerini misvakla temizledi, abdest aldı, sonra kalktı ve namaz kıldı"
(Müslim,
Tahâre, 47, MüŞâfirin, 183,191; Ebû Dâvud, Tahâre, 30; Ahmed b. Hanbel, I,
275, 350, V,
312).
Rasûlüllah (s.a.s) abdest veya namazla ilgili olmaksızın da,
misvak kullandığı,
özellikle Kur'an-ı Kerim okumazdan önce de diş temizliğine dikkat
ettikleri görülmektedir.
Misvak kullanılmasının amacı ağız temizliğidir. Şu hadiste bu
genel amaca işaret edilir: Misvak
kullanınız. Şüphesiz misvak ağız için temizleyicidir"
(Buhâri, Savm, 27; Nesai, Tahâre, 4; İbn
Mâce, Tahâre, 7; Dârimi, Vüdû,19). Hz.
Peygamber'in gece misvağı yanında olmaksızın
yatmadığı, sabah kalkar kalkmaz ilk
işinin dişlerin temizlemek olduğu nakledilir (Ebû Dâvud
Tahâre, 30; Ahmed b. Hanbel, I,
373; Dârimî, Salât, 165). Bazı sahabiler, O'nun günde kaç
defa dişlerini misvakladığını
sayamadıklarını, söylemişlerdir (Ahmed b. Hanbel, III, 445,
446).
Diğer yandan Hz.
Peygamber, dişleri sararmış bir halde huzuruna çıkan bazı
sahabilere şöyle buyurduğu
bildirilir: "Hayret doğrusu nasıl oluyor da sararmış dişlerle dolaşıp
duruyorsunuz. Dişlerinizi
misvakla temizleyiniz" (Ahmed b. Hanbel, I, 214).
Bütün bu
hadisler ve sahabe
uygulaması gösteriyor ki, diş temizliği yalnız abdest ve namaz, ya da
Kur'an-ı Kerim
okuma sırasında değil, sağlık açısından ve toplum içine çıkarken dikkat edilmesi
gereken önemli bir temizlenme şeklidir. Misvak'ın bu genel temizlik yönünü dikkate alan
İslâm
bilginleri beş yerde, diş temizliğinin müstehap olduğuna dikkat çekmişlerdir. Bu beş
yer
şunlardır: a) Dişler sararınca, b) Ağzın kokusu değişince, c) Uykudan kalkıldığında,
d) Namaza
kalkılacağı zaman, e) Abdest alırken. Buna, Kur'an-ı Kerim okumak veya
toplum huzuruna
çıkmak için yapılacak diş temizliği de ilâve edilmiştir (İbn Âbidin,
Reddü'l-Muhtar, İstanbul 1984,
I, 116; el-Fetâvâl-Hindiyye, Beyrut 1400/1980, I,
7).
Misvak âletinin aslı olan erâk
ağacından diş sağlığı bakımından faydalı olan
florin maddelerinin bulunduğu, ağıza güzel bir
koku verdiği ve mide için bir takım
faydalarının olduğu belirlenmiştir. Ancak misvağın
bulunamaması halinde dişleri, İslâmî
ölçülere uygun olarak hazırlanmış fırça ve diş macunu
veya sabunla, bu da
bulunamadığı takdirde parmaklarla oğuşturmak suretiyle ve suyla
temizlemek gerekir.
Önce abdest ve namazla veya Kur'ân-ı Kerim okurken bedenimizin ve
ağzımızın temiz
olması ve toplum önüne çıkarken de, imanın belirtilerinden sayılan temizliğe
dikkat
edilmesi "Şüphesiz, Allah temizdir, temizliği sever" (Tirmizî, Edeb, 41) hadisinde bildirildiği
gibi, Yüce Allah'ın sevgisini celbeder. Diğer yandan müslüman bu yolla, koruyucu hekimlik
bakımından, sağlığı için gerekliği tedbirleri de almış olur.
 |
Namaz ve Fıkıh 
Bu içeriğe ait yorumları masaüstüne alabilirsiniz
